Sevilay ÇOBAN
Yeraltı madenlerinin en değerlileri arasında yer alan altın, insanoğlunun yaklaşık 5 bin yıl önce ilk keşfiyle parlak geleceğine adım attı. Altın, antik Mısır’da M.Ö. 3200 yıllarında para olarak kullanılmaya başlandığı günden bu yana zenginliğin de göstergesi olarak ön plana çıktı. Anadolu medeniyetlerinden Lidya’nın kralı Krezos ise M.Ö. 550 yıllarında ilk altın sikkeleri tedavüle sokmasından günümüze kadar da dünyada refah düzeyinin belirleyicisi konumuna geldi.
Bu sarı maden, kültürel tarih içinde farklı formlarda kullanım alanı elde ederken, en büyük savaşların hatta istilaların da nedeni oldu. Simyanın da doğuşunun kaynağı olan altın sevdası, sömürgeciliğin de baş aktörüydü. 1848’de John Marshall’ın Kaliforniya Sacramento’da kereste fabrikası inşa ederken bulduğu altın pulları bölgeye büyük bir altın hücumu yaşanmasına neden oldu.
Sömürgeciliği parlatan maden
Güney Afrika’da 1876’da altının keşfedilmesi de sömürgecilik savaşlarını başlattı. 1970 yılında dünyadaki altının üçte ikisini üreten Güney Afrika, 2006 yılına kadar dünyanın en büyük altın üreticisi olarak kaldı.1944’te altın döviz standardını kuran ve Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi iki yeni uluslararası kuruluşu hayata geçiren Bretton Woods anlaşması, ABD Kongresi tarafından onaylandı. Yeni standart, para birimlerinin altın karşısındaki değerini altın paritesinde belirlemeyi ve üye ülkelerin yabancı resmi para birimi rezervlerini bu parite değerlerinde altına dönüştürmelerini zorunlu kılıyordu. 1980 yılı ise 850 dolar ile ons altının en yüksek seviyesine ulaştığı yıl olarak tarihe geçti.
Avrupa’nın yeni para birimi olan euro ile 1999’da tanışmasından sonra yeni kurulan Avrupa Merkez Bankası rezervlerinin yüzde 15’ini altın olarak tutmaya devam etti. 2001 yılında ABD tarihine ikiz kule saldırısı olarak geçen terör olayı, küresel borsalarda yaşanan sert düşüşe neden olurken, altın yatırımcıların güvenli limanı haline geldi. Benzer durumlar 2008-2009 yıllarında yaşanan ekonomik kriz ve pandemi sürecinde de tekrar etti.
Şimdi de dünyanın iki büyük ekonomik gücü olan ABD ve Çin arasındaki ticaret geriliminden en çok etkilenen emtia olarak dikkat çeken altın, son 1 aydır sürdürdüğü yükselişinde yeni bir rekora ulaştı.
ABD’de faiz indirimi beklentilerinin güçlenmesi ve küresel piyasalarda artan belirsizlik, yatırımcıların yönünü 5000 yıllık tarihe sahip sarı madene çevirdi.
Dalga Türkiye’ye de yansıdı
Ons altın, yüzde 1,20 artışla 4.218 dolara yükselerek rekor tazeledi. Sabah saatlerinde 4.200 dolar seviyesinin eşiğinde işlem gören ons altın, gün içinde 4.187 dolar civarında dengelendi. ABD ve Asya piyasalarındaki yükseliş dalgası Türkiye’ye de yansıdı. Gram altın, sabah saatlerinde yüzde 1,15’lik artışla 5 bin 633 TL seviyesine çıkarak tarihi zirvesini gördü. Böylece yatırımcılar bir günde ortalama 70 TL kazanç elde etti.
Güvercin açıklamaları atfına yanıt
Altın fiyatlarındaki yükselişi yorumlayan StoneX kıdemli analisti Matt Simpson, nedeni ABD hükümetinin kapanması ve Jerome Powell’ın güvercin açıklamalarına bağladı. Fed Başkanı Jerome Powell ise iş gücü piyasasının zayıf seyrettiğini ancak ekonominin “beklenenden biraz daha sağlam bir rotada” olduğunu belirterek faiz kararlarının “toplantıdan toplantıya” alınacağını söyledi.
Yardeni Research analistlerine göre, altın fiyatlarındaki rallinin devam etmesi durumunda ons altın yıl sonuna kadar 10 bin dolar düzeyine çıkabilir. Yardeni sıradaki hedefin 5000 dolar olduğunu ifade ederken, belirsizliğin özellikle altının ve dünyanın en büyük kripto para birimi olan Bitcoin’in cazibesini artırdığını paylaştı. Türkiye’den bazı analistler de altın fiyatlarındaki bu yükselişin önünün ABD tarafından bilerek açıldığı, kendi rezervlerini fiyatlamayı hedeflediği yönünde görüş paylaştı.
Dimon: Altın tutmanın bir mantığı var
JPMorgan Chase CEO’su Jamie Dimon, son dönemde yaşanan keskin yükselişin ardından dahi altın tutmanın “bir mantığı olduğunu” söyledi. Ancak değerli metalin ucuz ya da pahalı olduğunu söylemenin zor olduğu yorumu yaptı. Dimon “Ben altın yatırımcısı değilim, altını tutmanın yüzde 4 maliyeti var. Ama bu gibi ortamlarda altın fiyatı kolayca 5 bin veya 10 bin dolara çıkabilir. Portföyde biraz altın bulundurmanın yarı-rasyonel olduğu nadir zamanlardan birindeyiz” dedi. Dimon, varlık fiyatlarının genel olarak yüksek göründüğünü ekleyerek “değerlemelerin bu noktada neredeyse her şeyde yüksek olduğu” konusunda uyardı.
Gümüş takipte
Altın fiyatları 2025 boyunca olağanüstü bir performans sergiledi. Ons altın yılbaşından bu yana yüzde 59,5 değer kazandı. Bu yükselişte jeopolitik belirsizlikler, merkez bankalarının alımları, doların zayıflaması ve fon girişleri etkili oldu. Gümüş fiyatı yüzde 1,4 artışla 52,15 dolara yükselirken, geçtiğimiz gün 53,60 dolarla rekor kırmıştı. Platin yüzde 1 artışla 1.652 dolara, paladyum ise yüzde 0,7 artışla 1.537,50 dolara çıktı.
