Recep ERÇİN
Türk tekne ve yat sektörü, karada yapılan dünyanın en büyük denizcilik fuarlardan birine hazırlanıyor. İstanbul Ticaret Odası’nın (İTO) destekleriyle İstanbul Fuar Merkezi’nde (İFM) düzenlenecek olan fuar öncesi sektörün çatı kuruluşları bir araya geldi. Yat ve Tekne Endüstrisi Derneği (YATED) organizatörlüğünde düzenlenen toplantıya İmeak Deniz Ticaret Odası ile Gemi Yat ve Hizmetleri İhracatçıları Birliği’nden (GYHİB) temsilciler de katıldı.
Toplantıda sektördeki gelişmelere ilişkin bilgiler veren YATED Başkanı Murat Bekiroğlu ve aynı zamanda GYHİB Yönetim Kurulu Üyesi de olan YATED Yönetim Kurulu Başkan Vekili Cem Hüroğlu’na personel ücretlerinin geldiği seviyeleri sorduk. Bekiroğlu bazı firmaların ücretlerde geçen yıl yüzde 100 oranında, bu yıl da yüzde 50 oranında artış yaptığını belirterek, “Teknisyen ve kaptan ücretleri çok yükseldi. Ücretler döviz bazında Avrupa ile aynı seviyede veya bir tık üzerinde” dedi. Hüroğlu da, “Ücretler o kadar arttı ki Hollanda’ya giden teknik personelden geri dönenler var” ifadelerini kullandı.
Zararına mı üretmeli, sözleşmeyi mi feshetmeli?
Sektör temsilcilerinin verdikleri bilgilere göre ücretler ve genel giderlerdeki artışlar, euro/dolar paritesindeki düşüş ve dolar kuru artışının enflasyonun gerisinde kalması yüzünden kâr marjları eridi. İtalya gibi ülkeler seri üretim gücüne sahip oldukları için pandemi dönemindeki stoklarını eritmek uğruna fiyat kırdı.
Butik üretim yapan Türk imalatçılar hem maliyet artışları hem de fiyat rekabeti yüzünden, “Sözleşmeyi feshedersem mi daha çok zarar yazarım yoksa zararına üretim yapıp ürünü teslim edersem mi?” ikileminde kaldı. Ücretler artsa da yeterli ve yetkin işgücü açığı devam ediyor. 2025’i, “Maliyetleri kontrol altına alıp zarar etmeme yılı” olarak ilan eden sektör temsilcileri, “Faizler düşmeye başladı ama tekne üretimi en az 3-4 ay sürüyor. Satışı yazı yetiştirme süreci sınırlı, kalıbını hazır üreten veya stokunda olan bu yaza hazır olacak.
Bıçak kemiğe dayandı. Zarar noktasına geldik. Dövizin biraz kıpırdaması bizi rahatlatır. Burada üç gemi yapan armatür aynı maliyete Çin’de dört gemi yapardım, diyor. Eskiden İtalya’ya göre çok daha uygun fiyatlarla üretim yaparken, bugün aynı seviyeye geldik. Hatta bazı alanlarda İspanya ve Hollanda’dan daha yüksek fiyat teklifleri veriyoruz. Bu durum, sektördeki sözleşme sayısının azalmasına neden oldu” mesajları verdiler.
Fuarda yerli üreticiler ağırlıkta olacak
Fuarda yerli firmaların ağırlığını hissettireceğini belirten YATED Başkanı Bekiroğlu, “2026-2027-2028 fuarlarında indirimli fiyatlar sunacağız. Yerli üreticinin hakim olduğu bir fuar olacak. İthal ağırlıklı ürünleri değil yerli üretimi destekliyoruz. Fuar süresince söyleşiler, etkinlikler olacak. Türkiye, mega yat üretiminde dünyada üçüncü ve dördüncülük arasında gidip geliyor. Özgün mimari ile çalışan yeni firmalarımız var. Tekne üretiminde Türkiye, dünyada önemli bir noktaya geldi. 3-8 metre, 10-15 metre arası teknelerde pandemi sonrası yeni yerli üreticiler ortaya çıktı. Bunları desteklemek ve dünyaya açmak istiyoruz” diye konuştu.
Marinalarda fahiş fiyat uygulanıyor
Son dönemde Ticaret Bakanlığı fahiş fiyat uygulayan işletmelere karşı sahada aktif denetimler yapıyor. Fakat YATED Yönetim Kurulu Başkan Vekili Cem Hüroğlu’nun aktardığına göre, marinalar bu denetimlerin dışında kalmış görünüyor. “Avrupa’dan daha pahalı marina ücretleri var” diyen Hüroğlu, şunları aktardı: “Marinalara tekne bağlama maliyeti metrekare birim fiyatı olarak 6 yıl önce 60 euro iken 2024 yılında 380 euroya çıktı. Bu sadece bağlama diğer hizmetler de ücretli. Türkiye’de sadece 85 marina var. Yeni marina açılması lazım.”
KDV muafiyetinin kaldırılmasının da özellikle ticari tekneler üzerinde olumsuz etki yarattığını savunan Hüroğlu, “Önce 24 metre altı yatlar için başlatılan uygulama, ticari tekneleri de kapsayacak şekilde genişledi. Bu da pazardaki avantajlarımızı kısıtladı” diye konuştu.
Lüks yatlara değil balıkçı teknelerine bakın!
Bosphorus Boat Show, YATED organizasyonu, ED Fuarcılık’ın stratejik ortaklığı ile İstanbul Fuar Merkezi’nde 15-22 Şubat tarihleri arasında düzenlenecek. 500’den fazla markanın katılacağı fuarda, 300’den fazla tekne sergilenecek. ED Fuarcılık Kurucu Ortağı Dilek Soydan ve ED Fuarcılık Kurucu Ortağı Emel Yılmaz’ın da organizatörlüğünü üstlendiği fuar, karada düzenlenen dünyanın ikinci, Türkiye’nin en büyük fuarı.
Bosphorus Boat Show’a 65 binden fazla ziyaretçinin katılımı bekleniyor. Motor yatlardan katamaranlara, yelkenlilerden balıkçı teknelerine, deniz motorlarından şişme botlara ve aynı zamanda tüm tekne ekipmanlarına kadar 1500’den fazla ürün çeşidi fuarda sergilenecek. Öte yandan YATED Yöneticileri, tekne ve yat fuarlarının kamuoyunda tanıtılırken sürekli lüks dev yatların gösterilmesine sitemkâr. YATED Yöneticileri, fuarlarda yer alan ürünlerin çoğunun yerli üretim olan 3-8 metrelik balıkçı tekneleri olduğunu fakat lüks yatlar öne çıkarılınca bu üreticilerin gölgede kaldığını fuarın da lüks ürün fuarı gibi algılandığını not ettiler.
“Yat sektörü hareketlenmek için döviz dalgası bekliyor”
Üreticilerin geçen yıl yüksek faiz oranları ve düşük talep nedeniyle hedeflenen satış adetlerine ulaşamadığını aktaran YATED Başkanı Murat Bekiroğlu, “2025 yılında piyasada bir toparlanma bekliyoruz. Döviz kurlarındaki hareketliliğin de yerli üreticiyi rahatlatarak dış pazarlara daha fazla açılmasına katkı sağlayacağını düşünüyoruz. Ayrıca düzenlediğimiz fuarın, iç pazarda stokta bulunan teknelerin satılması ve istihdamı artırması açısından kritik bir rol oynayacağını düşünüyoruz. Yat ve tekne endüstrisi istihdam yaratmada önemli bir potansiyele sahip. Bu potansiyeli de ortaya çıkarmayı hedefliyoruz” diye konuştu.
